Tương quan giữa Ðức tin và Khoa học qua lăng kính Văn hóa.

Tương quan giữa Ðức tin và Khoa học qua lăng kính Văn hóa.

science-says-that-god-exists-still12 Ðã từ lâu, có rất nhiều sách và khảo cứu giá trị viết về tương quan giữa đức tin và khoa học. Những bài viết này cho rằng, vì đối tượng của đức tin và khoa học không giống nhau, phương cách khác nhau, cho nên không cùng chung mục đích. Có bài thì lý luận, khi khoa học xuất hiện, đức tin sẽ bị lu mờ. Có bài lập luận khoa học chân chính phải phù hợp với đức tin. Ngược lại, một số bài khác đứng về phía khoa học và quả quyết, đức tin chân chính phải theo khoa học. Giờ đây, chúng ta cũng nhau đi tìm một chỗ đứng và khái niệm quân bình cho cả khoa học cũng như đức tin khi cả hai phục vụ con người. Chúng ta sẽ nhìn đến tương quan giữa đức tin và khoa học qua lăng kính văn hóa, khi tìm hiểu đối tượng, phương pháp, phương tiện, mục đích, giới hạn của cả đức tin, cũng như khoa học trước khi đưa ra kết luận

Dẫn nhập: Câu chuyện quả táo

Cả tôn giáo và khoa học đều có câu chuyện về táo. Khoa học thường hay nhắc đến trái táo của ông Newton. Nhà bác học này suy tư, tại sao mọi vật rơi xuống mà không rơi lên? Một hôm đang ngồi dưới gốc cây táo, bị quả táo rơi xuống đầu. Từ hiện tượng bị táo rơi xuống đầu, ông giải thích và tìm ra định luật sức hút của trái đất. Còn Thiên Chúa Giáo cũng nhắc đến quả táo, nhưng không phải của ông Newton mà của một ông khác: ông Adong. Quả táo này, thay vì rơi xuống đầu, lại rơi vào bụng của ông và bà Eva, để rồi tạo thành một hệ quả mới: Chúa Giáng Sinh và ơn cứu chuộc.

 

Nói cách khác, trong khi tôn giáo chú tâm đến "tại sao, đến liên hệ nhân quả," thì khoa học tự nhiên tìm hiểu "là gì, công dụng ra sao." Cùng một quả táo, nhưng tôn giáo muốn cho người tín hữu biết nhiều điểm như: Tại sao có quả táo? Ai tạo ra quả táo? Kết quả ăn táo nơi ông bà nguyên tổ ra sao? Còn khoa học thì, từ táo rơi tìm ra định luật vật lý, nhìn táo mà phân tích loại trái cây hay loại gì, gồm có những chất nào? lợi hại ra sao? Thí dụ, theo "web online Báo giáo dục," với chủ đề: "Sự kỳ diệu của quả táo" thì: "Táo có thành phần dinh dưỡng rất phong phú, đặc biệt là các loại vi chất, sinh tố và axít hoa quả. Trong quả táo có chừng 30mg ketone, 15% là các chất hydro các-bon và chất keo táo; các loại vitamine A, C và E. Ngoài ra, kali và các chất chống oxy hóa cũng rất phong phú. Lượng canxi trong táo cũng cao hơn trong các loại hoa quả, giúp trung hòa lượng muối dư thừa trong cơ thể." Ăn vào thì tốt hay độc hại? Câu trả lời như sau: "Axít trong táo có tác dụng ngăn ngừa béo phì nửa thân dưới. Chất xơ trong táo có tác dụng chống táo bón. Chất keo trong táo có tác dụng thải loại chất chì, thủy ngân, măng-gan tồn đọng trong đường ruột, điều hòa lượng đồng trong máu, ngăn ngừa hiện tượng tỷ lệ đường huyết tăng vọt hoặc giảm mạnh đột ngột. Ăn táo trước khi đi ngủ sẽ làm cho khoang miệng sạch sẽ, cải thiện công năng thận; nước ép táo tươi có thể trị ho và khản tiếng. Táo tươi xay nhỏ nấu chín là món ăn tốt trị chứng khó tiêu cho trẻ em và người già. Mỗi ngày ăn một quả táo cả vỏ, sẽ rất có ích trong việc chống các chứng viêm khớp và thiếu máu..." [1]. 

Cùng nói về táo, nhưng tôn giáo dẫn đưa đến ơn cứu chuộc; còn khoa học cho biết thành phần cơ hữu của táo, và táo tốt cho sức khỏe cũng như tiêu hoá.

Ðối tượng

Ðối tượng của đức tin Kitô Giáo. Kitô Giáo xác tín vào sự hiện hữu của Thiên Chúa, đấng sáng tạo vũ trụ, và niềm tin vào ân sủng cứu chuộc của Chúa Kitô. Ðối tượng của Kitô Giáo là Thiên Chúa, cụ thể là Ðức Giêsu. Ngài là Con Thiên Chúa Hằng Sống, Ðấng đã nhập thế, nhập thể, đã chết vì tội lỗi của nhân loại.

Tương đồng với tôn giáo, đối tượng của khoa học nhằm phục vụ con người. Mọi khám phá của khoa học giúp con người hiểu thêm về vũ trụ và về mình. Khoa học chia ra làm nhiều ngành khác nhau, mà tựu trung là khoa tự nhiên và khoa nhân văn. Khi chú trọng đến khoa tự nhiên, khoa học gia đồng ý, đối tượng của khoa học là vật chất hữu hình, nghĩa là có thể kiểm soát và kiểm chứng. Yếu tố rất quan trọng của khoa học là tính chất xác thực của sự kiện, nghĩa là sau nhiều thử nghiệm hoặc nghiên cứu, kết quả giống nhau hoặc đa phần giống nhau. Nói cách khác, chỉ được gọi là đối tượng của khoa học nếu có thể giải thích và tiên đoán. Thí dụ: lửa thì nóng và cháy. Ðem lửa đốt nhà, nhà sẽ cháy và tạo ra sức nóng. Thử nghiệm nhiều lần trong cùng một điều kiện và hoàn cảnh, cũng thấy nhà bị cháy. 

Nhiều người xếp tôn giáo vào khoa nhân văn, do đó, trong bài này, chúng ta sẽ không so sánh tôn giáo với khoa nhân văn, nhưng với khoa tự nhiên. Chúng ta cũng sẽ không bàn về đức tin của tôn giáo nói chung, nhưng sẽ tập trung vào đức tin Công Giáo.

Phương cách [2] 

Phương cách mà tôn giáo cần có để hiểu thêm về Thiên Chúa và về mình là đức tin. Ðức tin Kitô giáo là tương giao giữa Thiên Chúa và con người. Trong mối tương giao này, Thiên Chúa ban cho con người một ân sủng giúp họ hiểu biết, cảm nghiệm và sống. Con người phải đáp trả ân sủng của Thiên Chúa bằng cách chấp nhận hay từ chối. Nơi đây, điểm tương đồng nữa giữa khoa học và đức tin, là đức tin không mù quáng, không ngược lý trí hay thiên nhiên. Nếu ngược lý trí và thiên nhiên, đó không phải là đức tin thật.

Phương pháp chính của khoa học tự nhiên là: quan sát, xác định, mô tả, điều tra, thực nghiệm và lập thành lý thuyết. Một cách bình dân, người ta nhắc đến vai trò của ngũ quan: trông, nghe, sờ, thấy, nếm. Nếu ngũ quan không cảm thấy gì, thì không là phương pháp của khoa học. 

Phương tiện

Phương tiện của khoa học tự nhiên là những nhận xét hoặc thực hành theo thiên nhiên, hay có khi trong phòng thí nghiệm. Khoa học gia thử nghiệm hoặc quan sát vật chất khi điều kiện cho phép.

Còn phương tiện của đức tin là Thánh Kinh và Thánh Truyền. Thánh Kinh ghi lại những việc làm và lời dạy dỗ của Chúa. Thánh Truyền bổ túc thêm những gì đã xảy ra, nhưng không ghi chép trong Thánh Kinh. Muốn tìm hiểu cho đúng và chân thực phải nghiên cứu Thánh Kinh và tìm hiểu Thánh Truyền.

Mục đích

Ðiểm quan trọng khác mà cả khoa học và tôn giáo đều giống nhau là cả hai đều mong mỏi phục vụ con người. Khoa học sẽ chỉ thực sự là khoa học chính đáng và tốt, nếu phục vụ con người. Tương tự, chỉ là tôn giáo tốt nếu tôn giáo phục vụ con người và mục đích cuối cùng mà con người phải nhắm đến, tức là Thiên Chúa. Trước Công đồng Vatican II, nhiều nhà thần học thích dùng cụm từ "vì vinh quang Thiên Chúa," mà quên mất câu sau quan trọng không kém "và công ích của con người."  Chú trọng quá nhiều đến Thiên Chúa mà quên con người là quan niệm không quân bình. Ngược lại, chỉ nói đến con người mà không đề cập đến mục đích cuối cùng của con người, tức là Thiên Chúa, là sai lầm. Chúa đã chẳng liên kết một cách chặt chẽ "Ngươi phải yêu mến Ðức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng, hết linh hồn và hết trí khôn ngươi.  Ðó là điều răn lớn nhất và điều răn đứng đầu.  Còn điều răn thứ hai, cũng giống điều răn ấy, là: ngươi phải yêu người thân cận như chính mình.  Tất cả Luật Môsê và các Sách Ngôn Sứ đều tùy thuộc vào hai điều răn aáy [3]," và Thánh Gioan đã chẳng giải thích thêm cho rõ:  "Nếu ai nói:  "Tôi yêu mến Thiên Chúa," mà lại ghét anh em, người ấy là kẻ nói dối; vì ai không yêu thương người anh em mà họ trông thấy, thì không thể yêu mến Thiên Chúa mà họ không trông thấy.  Ðây là điều răn mà chúng ta đã nhận được từ Người: ai yêu mến Thiên Chúa, thì cũng yêu thương anh em mình [4]."

Giới hạn của Thánh Kinh và Thánh Truyền

Cũng như bất cứ phương tiện nào khác, Thánh Kinh có nhiều giới hạn. Linh mục Raymond Brown, nhà nghiên cứu Thánh Kinh rất nổi tiếng người Hoa kỳ, đã đưa ra nhận định rất hữu lý, làm căn bản nền tảng cho các giải thích Thánh Kinh tại xứ sở này và toàn thế giới, nói: "Thánh Kinh được viết cho dân Do Thái, nhưng vì chúng ta." Ðúng vậy, Thánh Kinh được viết cho dân Do Thái nhưng vì chúng ta.

A. Trước hết, Thánh Kinh không phải là sách sử, cũng chẳng là sách khoa học hay nghiên cứu thiên văn. Thánh Kinh là sách viết về lịch sử và văn hóa của một dân tộc được Chúa chọn, mà nơi dân tộc đó, ơn cứu độ đóng vai trò quan trọng nhất. Sách này chứa đựng nhiều sự kiện lịch sử, khoa học, biến cố xảy ra nơi xã hội Do Thái đương thời.

Một số người quá khích quan niệm Thánh Kinh là tuyệt đối gương mẫu và kiểu mẫu cho mọi nền văn hóa. Xét về phương diện văn hóa - dù là dưới ơn linh ứng-, Thánh Kinh do người Do Thái viết. Ðương nhiên, họ viết lịch sử, phong tục, truyền thống, thói quen theo tâm tình, cùng với sự chủ quan của họ. Một người Ai Cập đọc Cựu Ước sẽ không đồng ý với quan niệm Do Thái. Thí dụ: theo sách Xuất Hành từ chương 14-17, ông Maisen dẫn dân vượt qua Biển Ðỏ, người Ai Cập cho rằng ông Maisen là người giỏi về chiêm tinh - học từ dân Ai Cập- biết khi nào nước biển vùng đó rút thấp và dân có thể đi [5]! Còn sở dĩ dân Do Thái phải lang thang trong sa mạc 40 năm trời, theo Kinh Thánh thì "khi Pharaô thả cho dân đi, Thiên Chúa không dẫn họ theo ngả đường xuyên qua xứ Phi-li-tinh, dù đường đó gần hơn, vì Thiên Chúa nói:  Khi thấy phải chiến đấu, dân có thể hối hận mà quay về Ai Cập [6]." Người Ai Cập cho rằng ông Maisen không dám vượt ngay vào đất Do Thái bây giờ, vì lính Ai Cập canh gác dọc theo bờ biển, cho nên phải đi qua, đi lại trong sa mạc. Cuối cùng chọn được chỗ ít người canh gác, và đi vào Ðất Hứa. Xét theo khía cạnh Ai Cập, giải thích này cũng hợp lý.

B. Thánh Kinh cũng không là sách khoa học viết về sinh hoạt trời đất. Thánh Kinh viết cho người đọc đương thời. Không công bằng khi dùng hiểu biết khoa học của thế kỷ 21 phân tích và so sánh trình độ của người cách đây vài trăm năm, và càng không công bằng khi so sánh với tầm hiểu biết của người sống cách đây vài ngàn năm. 

Thánh Kinh không là bộ sách từ trời rơi xuống đất, để các vấn đề khoa học vào bất cứ thời nào cũng phải chính xác [7]. Thánh Kinh, dưới ơn linh ứng của Thiên Chúa, được viết cho con người và vì con người. Truyện Galilee là thí dụ điển hình và rõ ràng nhất. Câu nói của Galilee -khi ông bị ép phải viết trên văn bản- biểu dương khí thế của một nhà khoa học chân chính: "tôi tuyên xưng mặt trời quay chung quanh trái đất, nhưng sự thật luôn luôn là sự thật, trái đất quay chung quanh mặt trời!" Nơi đây, chúng ta phải nhìn nhận, các vị giáo quyền thời Galilee đã đi quá xa khả năng và quyền hạn của mình. Chính vì vậy mà Giáo Hội Công Giáo xác định rõ: chỉ trong phạm vi đức tin và luân lý, theo thể thức tuyên tín dành riêng, Ðức Giáo Hoàng, thay mặt cho Giáo Hội Công Giáo, và với quyền bính thiêng liêng mà Chúa ban, mới có quyền tuyên bố đâu là điều buộc phải tin. 

Tương tự, tiến trình Chúa dựng nên trời đất trong 6 ngày nơi sách Sáng Thế, mục đích tuyên bố Thiên Chúa là Ðấng tạo dựng trời đất và mọi sự, chứ không là cuốn sách khoa học kể lại ngày nào trước, ngày nào sau. Tương tự, khi nói đến thứ bẩy Chúa nghỉ ngơi, không có nghĩa là Chúa làm mệt quá rồi nghỉ như chúng ta thường giải lao.

Giới hạn của khoa học

Không nhà khoa học chân chính nào dám quả quyết tính cách xác thực tuyệt đối của khoa học, nghĩa là không thể sai lầm. Mức độ xác thực tùy thuộc nhiều yếu tố tương quan, liên hệ, ảnh hưởng và môi trường. Thí dụ, ai cũng đồng ý, trường hợp bình thường, nước sôi khi nóng 100 độ. Nhưng nếu lên núi cao, thì con số đó không chính xác. Cách đây vài năm, có lẽ nhiều người chúng ta còn nhớ, khi Bill Gates muốn "trình làng" bộ Microsoft Window 7 cho công chúng, trước ống kính truyền hình và hàng trăm chuyên viên siêu đẳng, chuyên viên Microsoft chạy thảo trình mới, và ... program không xuất hiện. Bill Gate, cười thật to, nói: "Ðó là chuyện chúng ta thỉnh thoảng vẫn thường gặp với máy điện toán, đúng không?" Mọi người cùng cười vui, vì họ biết, người chuyên viên Micorsoft đã thử rất nhiều lần thành công, trước khi xuất hiện trên truyền hình và công chúng. Sau đó, Bill Gates còn tỏ lộ, chính ông cũng đã kiểm soát lần cuối, và mọi sự hoàn hảo. Phải giải thích mức độ chính xác sao đây? Tương tự, không ai ngạc nhiên khi cách đây hơn 20 năm, một lý thuyết đáng tin cho rằng, mỗi ngày ăn 2, 3 trái trứng gà sẽ bị cao "cholesterol." Ngày nay, lại có một lý thuyết khác phổ biến, ăn như vậy sẽ không hại gì, và còn tốt thêm sức khỏe!!! David Freedman, một nhà báo Hoa Kỳ, người nhận nhiều giải thưởng giá trị, trong sách "Wrong: Why Experts Keep Faling Us-Anh How to Know When Not to Trust Them" đã kể ra nhiều thí dụ rất cụ thể đã khiến cho hàng triệu người tin theo, rồi chỉ một thời gian ngắn sau, hoàn toàn sai lầm [8]. 

Hỗ Tương

Bên cạnh đó, những vấn đề khác trong giới hạn của khoa học là khoa học sẽ không bao giờ đạt đến trình độ giúp con người sống an bình, cao thượng hơn, hay xử thế sao cho chính xác; khoa học không thể phân biệt đâu là điều thiện hảo, và đâu là điều sai trái. Nhưng, đây không phải là mục tiêu của khoa học. Ðó là phạm vi của tôn giáo. Ðiều này càng nói lên sự hỗ tương cần có giữa khoa học và tôn giáo. Ðức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II trong bài nói chuyện của Ngài với các khoa học gia ngày 4 tháng 10 năm 1991 đã phát biểu:

"Tôn giáo và khoa học là những yếu tố then chốt của văn hóa. Thay vì đối đầu, hai yếu tố nầy hòa hợp với nhau. Sự hoà hợp nầy phản ảnh rõ trong đức tin sống động của rất nhiều khoa học gia. Họ là những người có lòng tin. Những thập niên vừa qua đã là những chứng nhân của nhiều cuộc đàm thoại giữa khoa học và tôn giáo. Sự đối thoại thường xuyên này cho phép minh bạch hoá các hiểu lầm, minh bạch hóa những kết quả do nhầm lẫn giữa phương pháp và đối tượng của các cuộc nghiên cứu, nhất là các nghiên cứu riêng biệt, chỉ dành riêng cho khoa học hoặc riêng cho tôn giáo...Ngày nay, nhà nghiên cứu tinh cầu tìm hiểu nguồn gốc vũ trụ, còn thần học gia giải thích việc Chúa tạo dựng nên vũ trụ, như món quà của Ngài dành cho con người. Hai khoa học này cùng cộng tác, bổ túc, mà không nghi ngờ hoặc chống đối nhau...Tôn giáo và khoa học sẽ trả lời trước Thiên Chúa và trước loài người như thế nào, khi các khoa này đã cố gắng hội nhập vào văn hóa con người, nhờ đó, tránh được chia rẽ đưa đến phá hoại."

Có lẽ không câu truyện nào về tương giao giữa văn hóa và khoa học đẹp cho bằng câu truyện của nhà đại bác học Louis Pastor. Sự nghiệp lẫy lừng về khoa học của ông, ai cũng đã biết. Một trong những phát minh của ông là khử trùng [9], khiến thức ăn trong lành và an toàn; nhờ đó con người sống lâu và khoẻ hơn. Ngoài ra, nhiều thuốc chủng ngừa chống lại bệnh tật cũng do ông và bằng hữu tìm tòi, phát minh và chế tạo. Cả thế giới mang ơn ông. Nhưng ông cũng là người bình dị. Một hôm, trên toa xe lửa, có chàng thanh niên, trông dáng trí thức, hùng hồn giải thích cho khách chung quanh về tiến bộ của khoa học và văn minh loài người. Chàng thấy một ông cụ yên lặng đọc kinh Mân Côi. Anh chàng coi thường ông cụ, vì hình như cụ không chịu nghe chàng giảng về khoa học mà cứ lo đọc kinh. Chàng ta muốn "khai tâm" ông già nhà quê này, nên nói:

- Giờ này mà ông còn đọc kinh à? Cổ hủ quá? Kinh kệ như vậy có giúp được ai đâu?

Ông cụ chỉ mỉm cười: Cậu thông thái quá, cứ tiếp tục nghiên cứu đi. Còn tôi thì bây giờ thích đọc kinh.

Chàng thanh niên lại hùng hồn giảng dạy cho ông cụ về các tiến bộ hiện nay của khoa học. Cụ yên lặng, lắng tai nghe. Sau bài diễn văn đó, thấy có vẻ đủ, chàng hỏi:

- Tên ông là gì?

- Tôi là Louis Pasteur.

Chàng thanh niên á khẩu. Danh xưng Pasteur nổi như sóng cồn trên toàn thế giới.

Louis Pasteur thường xuyên đọc kinh và cầu nguyện, nhất là cầu nguyện với kinh Mân Côi. Cho nên không ai ngạc nhiên khi ông qua đời, trên tay đang cầm tràng hạt Mân Côi, và nghe đọc đời sống của Thánh Vincent de Paul, vị Thánh mà suốt đời ông ngưỡng phục [10].

Lm Anthony Đào Quang Chính

[1].  www.giaoduc.edu.vn/news/suc-khoe-720/su-ky-dieu-cua-qua-tao

[2.]  Còn gọi là phương pháp

[3].  Mat-thêu 22

[4].  1 Gioan 4: 20

[5].  Bản dịch tiếng Việt nam, Biển Sậy rất chính xác. Theo các nhà nghiên cứu thì nơi vượt qua của dân Do thái là vùng đất có nhiều cây sậy (reed), khi nước rút, dân chúng có thể dễ dàng vượt qua. Về sau bản Septuagint dịch nhầm là Biển Ðỏ (Red)

[6].  Sách Xuất hành, Chương 18.

[7].  Nhóm chủ trương Bảo Căn (fundamentalism) bị trục trặc lớn khi giải thích khoa học và Thánh Kinh. Họ chủ trương hiểu Thánh Kinh theo nghĩa từng chữ, từng câu.

[8].  Thí dụ như trường hợp các thuốc Thalidomide, giúp dễ ngủ, khiến thai nhi và trẻ em bị tật nguyền; Vioxx có hơn 80 triệu người dùng, chữa giảm đau, đang bị các luật sư đưa ra tòa, vì gây biến chứng nguy hiểm.

[9].  Tên của ông phổ biến đến độ ngày nay, "pasteurized" nghĩa là khử trùng khỏi thứ thức ăn đó, có nghĩa là an toàn để dùng.

[10].  Xin coi thêm trong New World Encyclopedia về Louis Pasteur.

Thư Hàng Tháng

Để nhận được những tin tức của Truyền Thông, xin hay ghi danh:

Liên Lạc Toà Báo

  • Tel. (562) 424-2041

Nối Kết

   

youtubetvastm

Bạn đang ở: Home Toà Báo Niềm Tin và Gia Đình Tương quan giữa Ðức tin và Khoa học qua lăng kính Văn hóa.